logo Erfgoedplatform Alphen aan den Rijn

Gemeentehuis van Zwammerdam (1825-1964)

Het Zwammerdamse gemeentehuis is eigenlijk "per ongeluk" tot stand gekomen. De erbarmelijke staat van het schoolgebouw was er de oorzaak van dat in 1825 plannen voor een nieuwe school werden ontwikkeld. Burgemeester Leendert Proos Hoogendijk stelde voor om bij de school dan ook maar een gemeentehuis te bouwen. Het gemeentehuis brandde in 1906 af, maar werd binnen het jaar op dezelfde plaast herbouwd. Het bleef in gebruik tot 1964.

De geschiedenis van de bouw van het gemeentehuis is wel een bijzondere. In 1824 had het gemeentebestuur nog helemaal geen plannen om een gemeentehuis te bouwen, want het zat met de handen in het haar vanwege de erbarmelijke staat van onderhoud van het schoolgebouw in de Kerkstraat. Het gebouw moest nodig worden gerepareerd, want het was in zo'n slechte staat dat de kinderen niet met goed fatsoen de lessen konden volgen. Een speciale raadscommissie, die onderzoek deed naar de mogelijkheden voor reparatie, kwam tot de conclusie dat het verstandiger zou zijn een nieuw schoolgebouw te maken. Daartoe werd in januari 1825 dan ook besloten. Twee woonhuizen aan het Plein werden aangekocht, waar na afbraak van deze panden de nieuwe school zou komen. In september 1825 stelde burgemeester Leendert Proos Hoogendijk voor om bij de nieuwe school tegelijk een gemeentehuis te bouwen. Dit zou dan boven de woning van de onderwijzer moeten komen. De raad stemde met het voorstel in. Met grote voortvarendheid werden plannen ontwikkeld, die uiteindelijk resulteerden in de openbare aanbesteding op 19 december 1825. Vanwege het ontbreken van de nodige gelden konden deze plannen geen doorgang vinden. Een soberder plan werd ontwikkeld, wat wel kon worden uitgevoerd. In oktober 1826 besloot de raad het werk aan de plaatselijke timmerman Jacob Muskeput te gunnen. Op woensdag 10 oktober 1827 (drie jaar na de eerste plannen) werd om vijf uur de eerste raadsvergadering in het nieuwe gemeentehuis gehouden.

De combinatie school, onderwijzerswoning en gemeentehuis heeft tot 1903 stand gehouden. De raad besloot in dat jaar een nieuw schoolgebouw neer te zetten en de oude onderwijzerswoning bij het gemeentehuis te trekken. Aan de voorkant van het gebouw werd de nieuwe secretarie en de burgemeesterskamer ingericht en aan de achterkant, in het oude schoollokaal, werd een woning met een gemeentelokaal gemaakt. Zonder veel ophef werd het verbouwde gemeentehuis in gebruik genomen.

De gemeente heeft maar kort mogen genieten van deze verbouw. Op 15 juni 1906 brak er een felle brand uit in de bakkerij van C. Lit aan het Plein. Kort daarna bereikte de brand het ernaast gelegen doktershuis. Door de hevige wind sloegen de vonken over op het rieten dak van het daar schuin tegenover liggende huisje, dat naast het gemeentehuis stond. Al snel vloog ook het gemeentehuis in brand. Er kon niet snel genoeg worden geblust, waardoor de panden voor een deel verloren gingen. De raad besloot de wederopbouw van het gemeentehuis onderhands aan te besteden en alleen inwoners van Zwammerdam mochten inschrijven. De aanbesteding vond plaats op 27 juli 1906. Acht maanden later, op 16 maart 1907, werd de eerste raadsvergadering gehouden in het nieuw gebouwde gemeentehuis, hoewel opgetrokken op de oude muren.

In de jaren 1960-1961 werd het gemeentehuis grondig verbouwd voor een totaalbedrag van 36.688,05 gulden. Nog drie jaar heeft het gebouw gediend als gemeentehuis. In 1964 werd de gemeente Zwammerdam opgeheven, waarbij de dorpskom en een deel van het landelijke gebied aan de gemeente Alphen aan den Rijn werden toegevoegd.

Literatuur

  • F. de Wilde, Van kroegenpraat tot flexwerker. Geschiedenis van de gemeentehuizen in Alphen aan den Rijn (Alphen aan den Rijn 2003) 19-24.
 

Erfgoedplatform Alphen aan den Rijn maakt gebruik van Erfgoednet 3.0 een product van Picturae